راهنمای محاسبه مانده مرخصی
نحوه محاسبه مانده مرخصی کارگر، بر اساس فرمول بازخرید مرخصی، یعنی مزد نهایی دریافتی، تقسیم بر تعداد روزهای ماه، ضرب در تعداد روزهای مرخصی، است و مانده مرخصی، عبارت است از باقی مانده مرخصی های استحقاقی سالانه کارگر یا کارمند که کارگر تا 9 روز و کارمند تا 15 روز آن را می تواند، به سال بعد منتقل یا مبلغ آن را دریافت نماید .
یکی از مسائلی که قانون گذار، در حقوق کار و قوانین مربوط به کارکنان دولت، در نظر دارد ، مبحث مانده مرخصی است . بدین صورت که هر کارگر و کارمند، در پایان سال کاری می تواند به ترتیب تا 9 روز و 15 روز از 26 روز و 30 روز مرخصی استحقاقی خود را ذخیره کند و به ترتیب مقرر در قانون ، مبلغ آن را دریافت نماید .
طبق قانون، دریافت مانده مرخصی ، نیازمند وجود شرایط و محاسبه آن، بر اساس فرمول بازخرید مرخصی میباشد که قواعد و نحوه مخصوص خود را دارد و همین امر، ضرورت اطلاع از قواعد و ضوابط نحوه محاسبه مانده مرخصی را ضروری میکند .
مانده مرخصی چیست؟
برای پاسخ به این پرسش که مانده مرخصی چیست؟ باید به یکی از انواع مرخصی قانون کار و قانون مدیریت خدمات کشوری، یعنی مرخصی استحقاقی اشاره کنیم که بر اساس قانون، هر کارگر، سالانه، از 26 روز و هر کارمند از 30 روز، مرخصی استحقاقی، میتواند استفاده کند .
چنانچه کارگری، 26 روز کامل این مرخصی را طی یک سال کاری، استفاده نکند ، به آنچه از 26 روز، باقی می ماند، مانده مرخصی میگویند و مستفاد از ماده 66 قانون کار، هر کارگر، تا 9 روز از این مانده مرخصی را می تواند، به سال بعد منتقل کرده یا در پایان سال کاری ، مبلغ آن را از کارفرما، دریافت کند .
مانده مرخصی، در خصوص کارمندان دولت نیز مصداق دارد و ماده 73 آیین نامه مرخصی ها صراحتاً آن را تشریح میکند . ماده مذکور، مقرر می دارد: “بازخرید مرخصی استحقاقی ذخیره شده با درخواست کارمند، در طول هر دوره 10 ساله خدمتی، فقط برای یک بار در هر دوره و در صورت وجود اعتبار و پس از تصویب در هیات رئیسه موسسه، بلامانع می باشد؛ موسسه موظف است، مرخصی بازخرید شده را از مجموعه ذخیره مرخصی استحقاقی کارمندان، کسر نماید.”
هر کارگر یا کارمندی ساعات کاری معین و مخصوص به خود دارد. این چرخه روتین و تکراری برای کارگر در طول هفته و ماه تکرار شده و مطمئنا نیاز به استراحت دارد. چون اگر قرار باشد تا کل روزهای کارگر صرف کار در کارخانه یا کارگاه شود، به تدریج باید منتظر کاهش بازدهی مجموعه باشیم . بر همین اساس قانون کار برای حفظ سلامتی و بهره وری کارمند، هر سال 30 روز مرخصی استحقاقی را در نظر دارد .
کارگر نیز میتواند روزهای مرخصی خود برای چند ماه را ذخیره کرده و به یکباره از آن استفاده نماید. البته ذخیره مرخصی نیز شرایط مخصوص به خود را داشته و استفاده از آن باید با هماهنگی کارفرما باشد . چون اگر قرار بر این باشد تا تمامی کارگران مرخصی خود را برای روزهایی خاص از سال بگذارند، باید کارگاه را تعطیل کنیم . پس به بیانی ساده تر ، مانده مرخصی عبارت است از بخشی از مرخصیهای استحقاقی استفاده نشده توسط کارگران یا کارمندان. چون کارگر علاوه بر روزهای تعطیل رسمی و 4 روز جمعه، 26 روز مرخصی در سال دارد که میتواند بخشی از آن را استفاده کند و حداکثر 9 روز از آن را به عنوان مانده مرخصی محاسبه کند . روزهای مانده مرخصی قابل انتقال میباشد و حتی کارگر این اجازه را دارد تا معادل ریالی آن را دریافت نماید.
نحوه محاسبه مانده مرخصی کارگران
مانده مرخصی چگونه حساب میشود؟ تا قبل از 16 فروردین سال 1400 شمسی، روال کار بدین شکل بود که برای محاسبه مانده مرخصی، صرفا حقوق پایه کارگر را در نظر گرفته و مقدار آن را در پس از تقسیم بر 30، در تعداد روزهای مانده مرخصی ضرب میکردند. اما این فرمول محاسبه مانده مرخصی یک اشکال بزرگ داشت و آن هم غفلت از دیگر مزایای کارگر بود. چون مرخصی استحقاقی از نوع با حقوق بوده و تمامی مزایا آن روز را شامل میشده است.
به همین خاطر اداره کار بر اساس رای دیوان عدالت اداری از این تاریخ به بعد، یک سری تغییرات جدید در فرمول مانده مرخصی لحاظ کرده است . این فرمول جدید به مراتب کامل تر از فرمول قبلی میباشد و در تعریف آن به تمام حق و حقوق کارگران توجه شده است.
فرمول محاسبه مانده مرخصی 1403
بعد از فروردین ماه سال 1400، رویه واحد و جدیدی برای محاسبه مانده مرخصی در نظر گرفته شد که تا به امروز نیز ادامه دارد. پس برای محاسبه مانده مرخصی 1403، باید ابتدا حقوق پایه یک روز را با بن کارگری، حق مسکن، هزینه ایاب و ذهاب، هزینه غذا و غیره جمع کرده و سپس بر عدد 30 تقسیم نماییم. در نهایت این عدد باید در تعداد روزهای مانده مرخصی ضرب شده تا معادل ریالی ذخیره مرخصی کارگر در سال 1403 مشخص گردد. پس مانند قبل نیست که صرفا از حقوق پایه استفاده شود. بلکه برای محاسبه مانده مرخصی، دیگر مزایای کارگر باید محاسبه شود.
انتقال یا ذخیره مانده مرخصی چگونه است؟
با توجه به چیزی که در ماده 66 قانون کار آمده است، کارگران با سابقه بیش از یکسال این امکان را دارند تا حداکثر 9 روز از مرخصی استحقاقی سالیانه خود را ذخیره کرده و آن را به سال بعد انتقال دهد.
نحوه محاسبه مرخصی استفاده نشده در پایان قرارداد
مانده مرخصی صرفا برای تبدیل در پایان سال نمیباشد . بلکه کارگر میتواند هر ساله حداکثر 9 روز از مرخصی استحقاقی خود را (به مانده مرخصی) استفاده نکرده ذخیره کند. این روزهای مرخصی به مرور زمان جمع میشوند و در پایان مدت همکاری کارگر، معادل ریالی آن محاسبه گردیده و پرداخت میشود . این پایان همکاری شامل بازنشستگی، از کار افتادگی و یا اتمام مدت قرارداد خواهد بود.
انواع مرخصی چیست و هر کدام چگونه محاسبه میشوند؟
کارگر برای تجدید روحیه و حفظ کارایی خود، نیاز به مرخصی دارد. اما گاهاً درخواست مرخصی کارگر به خاطر سیاستهای داخلی شرکت، توسط کارفرما رد میشود. یعنی شده که کارگر حتی برای انجام کارهای شخصی و ضروری خود درخواست مرخصی کرده و کارفرما آن را رد کند. البته نباید از حق گذشت که مدیریت مرخصی همه کارکنان یک مجموعه کمی سخت است.
پس کارفرما نیز حق دارد تا برای جلوگیری از تعطیلی خط و یا کاهش تولید محصول، با درخواست مرخصی کارکنان خود مخالفت کند. اما اگر هیچ مانعی بر سر کار نباشد، مرخصی حق کارگر میباشد و باید نسبت به اعطای آن اقدام کرد .
مرخصی نیز انواع مختلفی داشته و ما یک نوع مرخصی نداریم . برای اطلاعات بیشتر کارکنان، انواع مرخصی را به همراه توضیح مختصر در ادامه آوردهایم.
1 : مرخصی استحقاقی
میتوان گفت که این حقترین نوع مرخصی میباشد که هر کارگری میتواند درخواست نماید. یعنی روزهایی عادی از سال که کارمند حق ترک کار خود را دارد . این ترک کار باید با هماهنگی و اجازه کارفرما باشد . در بیشتر کشورها یک حداقلی برای مرخصی ماهیانه کارگر در نظر گرفته شده است . برای مرخصی استحقاقی نیز به همین صورت بوده و در ایران سالانه 30 روز میباشد.
پس کارگر با هماهنگی کارفرمای خود میتواند ، درخواست استفاده از این مرخصی ها را داشته باشد. توجه داشته باشید که ذخیره تعداد روزهای مرخصی طبق یک سری اصول مشخص بوده و نمیتوان تقاضای استفاده یکجای آن را داشت.
نکات زیر در خصوص مرخصی استحقاقی که شاید درک آن برای شما جالب باشد :
- روز جمعه و روزهای تعطیل رسمی، جزو روزهای با حقوق بوده و مزد آنها را باید دریافت کند.(اما مابقی محاسبه نمیشوند) این روزها به عنوان مرخصی استحقاقی محسوب نمیشوند.
- یازدهم اردیبهشت در تقویم شمسی ما با نام روز کارگر نامگذاری شده و کارگران نباید در چنین روزی کار کنند.
2 : مرخصی استعلاجی
این نوع از مرخصی ، چالش برانگیزترین نوع مرخصی میباشد. چون از طرفی کارگر دچار بیماری یا حادثه شده و نمیتواند سرکار برود ، از طرفی دیگر هم این کارفرما است که به یکباره کارگر خود را از دست میدهد و اصطلاحاً کارش لنگ مانده است. تعداد روزهای مرخصی استعلاجی بستگی به تجویز پزشک دارد که البته باید به تایید سازمان تامین اجتماعی برسد . تصویب کمیسیون پزشکی سازمان تامین اجتماعی به این خاطر است که روزهای مرخصی جزو سابقه کار محاسبه شود. این موضوع در ماده 74 قانون کار صراحتا بیان شده است.
مرخصی استعلاجی زمان مشخصی ندارد؛ اما این دوره استعلاجی حداکثر تا 4 ماه میتواند ادامه دار باشد . البته اگر کارگر گواهینامه صعب العلاج از پزشک معتمد ارائه دهد و به تایید شورای عالی پزشکی برسد ، برای همیشه فرد بازنشسته خواهد شد .
3 : مرخصی ساعتی
به مرخصیهای کمتر از یک روز، مرخصی ساعتی گویند . در ماده 69 قانون کار گفته شده است که تعیین تاریخ مرخصی ساعتی باید با هماهنگی کارگر و کارفرما باشد . اما اگر در این بین اختلاف نظری به وجود آید، نظر اداره کار و امور اجتماعی لازم الاجرا خواهد بود.
4 : مرخصی بدون حقوق
اگر روزهای مرخصی استحقاقی کارگر تمام شده باشد ، باید از مرخصی بدون حقوق استفاده کند که شرایط آن طی یک نامه کتبی میان کارفرما و کارگر تعیین میشود . جزئیات این نوع از مرخصی به طور کامل در ماده 72 قانون کار آمده است.
5 : مرخصی ازدواج و فوت اقوام درجه یک
بر اساس قانون کار، همسر، پدر، مادر و فرزندان جزو اقوام درجه یک میباشند و کارگر برای فوت آنها میتواند سه روز مرخصی بگیرد. یک مرخصی سه روزه دیگر هم برای ازدواج دائم کارگر وجود در نظر گرفته شده است .
6 : مرخصی زایمان و بارداری
مرخصی بارداری مختص کارگران زن است که جمعا 90 روز بوده و باید 45 روز از آن را برای بعد از زایمان نگهداری کرد . پس از این مدت کارگر دوباره به کار سابق خود باز میگردد و مدت مرخصی زایمان نیز با تایید سازمان تامین اجتماعی جزو سوابق خدمت محسوب میشود. حقوق کارگر در این دوران نیز طبق مقررات قانون کار میباشد .
همچنین مطابق ماده ۷۸ قانون کار، مادرانی که کودک شیرخواره دارند، تا رسیدن کودک به سن ۲ سالگی، پاس شیردهی دارند. به عبارتی به ازای هر سه ساعت کار، نیم ساعت پاس شیردهی برای آنها محاسبه خواهد شد .
7 : مرخصی حج واجب
طبق ماده ۶۷ قانون کار، هر کارگر برای انجام فریضه حج در تمام مدت کار خود فقط میتواند یک بار به مدت یک ماه مرخصی استحقاقی یا مرخصی بدون حقوق بگیرد.
برای انجام حج واجب تمتع، کارگران و کارمندان میتوانند مطابق ۲۶ روز مرخصی در قانون کار، از یک ماه مرخصی با حقوق خود استفاده کنند . اما اگر فرد ۳۰ روز مرخصی نداشته باشد، روزهای اضافی برای او بدون حقوق در نظر گرفته میشود . فقط باید اشاره کنیم که این مرخصی فقط برای حج تمتع میباشد و برای حج عمره میتوان از مرخصی بدون حقوق به دلیل طولانی مدت بودن سفر استفاده کرد.